نمک گلِ سرسبدِ ادویه‌های هر آشپزخانه‌ای است و به هیچ عنوان نمی‌شود از نقش آن در خوش طعم شدن غذاها چشم پوشی کرد.

نمک علاوه بر ایجاد طعم شوری که یکی از 5 طعم اصلی (شوری، ترشی، شیرینی، تلخی، اومامی" مثل طعم گوشت") است به تقویت یا پوشاندن 4 طعم دیگر هم کمک می‌کند. به عنوان مثال در مقدار کم، تلخی غذا را می‌گیرد یا شیرینی غذا را بیش‌تر می‌کند (برای همین تقویت طعم شیرینی است که همیشه در دستور پخت شیرینی‌ها مقداری نمک وجود دارد).

از طرف دیگر نمک به رهاشدن مولکول‌های خوشبوی غذا در هوا کمک می‌کند و طعم آن را لذیذتر می‌کند.

اشتباه نخواندید، بوی غذا به مزه‌ی آن ربط دارد!! روزهایی که سرما می‌خورید و فاقد حس بویای هستید را به یاد بیاورید. در این زمان اگر لذیذترین غذا را هم بخورید چون بوی آن را احساس نمی‌کنید، به نظرتان بی‌مزه می‌آید.

پس نمک از طریق طعم و بو به خوشمزه‌تر شدن غذا کمک می‌کند. به همین دلیل است که باید انواع نمک را بشناسیم و از نوع مناسب آن در غذاها استفاده کنیم. در ادامه 4 نوع مختلف از نمک موجود در بازار ایران را به همراه مزایا و معایب هرکدام بررسی می‌کنیم.

 

نمک دریا (sea salt)

فواید نمک دریا

نمک دریا از بخار شدن آب دریا‌ها یا دریاچه‌ها بدست می‌آید.

امروزه تبلیغات زیادی برای استفاده از نمک دریا می‌شود. این تبلیغات ادعا می‌کنند که نمک دریا علاوه بر املاح سدیم و کلر، املاح مفیدی مانند کلسیم و منیزیم و ید نیز برای بدن دارد. اما نباید فراموش کرد که نمک دریا، نمکی تصفیه نشده است و براساس میزان آلودگی منبع (دریا یا دریاچه‌ها) می‌تواند ناخالصی‌ داشته باشد. این ناخالصی‌ها می‌توانند شامل فلزات سنگین سرطان زا مانند سرب و آرسنیک باشند یا ناخالصی‌های محلول مانند گچ؛ که به دلیل سفید بودن غیر قابل جداسازی است.

گذشته از ناخالصی‌ها، مقدار ید موجود در نمک‌های دریای بسیار کم و گاهی حتی نزدیک به صفر است!! پس مصرف نمک دریایی نیاز روزانه‌ی بدن به ید را تامین نمی‌کند.

ید (Iodine) یک ماده معدنی ضروری برای ساخت هورمون‌های غده‌ی تیروئید است. از آنجایی که هورمون‌های تیروئید اعمال مختلفی را در بدن انجام می‌دهند؛ کمبود ید در بدن، عوارضی زیادی را به همراه دارد. از جمله:

گواتر، ناهنجاری‌های مادرزادی، افزایش احتمال سقط و مرده‌زایی، کاهش بهره هوشی، کرولالی و هیپوتیروئیدی مادرزادی

این ادعا هم که نمک دریا می‌تواند نیاز بدن به منیزیم و کلسیم را تامین کند، کاملاً اشتباه است. مقدار کلسیم و منیزیم موجود در میزان توصیه شده‌ی نمک (کم‌تر از پنج گرم در روز)، بسیار ناچیز و قابل چشم پوشی است. به همین دلیل این املاح باید از منابع غذایی دیگری تامین شود. 

 

نمک هیمالیا یا نمک صورتی

فواید نمک صورتی یا هیمالیا

نمک هیمالیا به علت نوع املاح موجود در آن صورتی رنگ است. معادن این نمک در پنچاب پاکستان در 300 کیلیومتری هیمالیا قرار گرفته و به همین دلیل با نام "نمک هیمالیا" شناخته می‌شود.

نمک هیمالیا تصفیه نشده است و به غیر از سدیم و کلر، املاح دیگری هم دارد که در نمک تصفیه شده یافت نمی شود. یکی از این املاح، آهن است که رنگ صورتی نمک را ایجاد می‌کند.

نمک صورتی چه مزایایی دارد؟

وجود سایر املاح در این نمک، باعث می‌شود که میزان سدیم دریافتی از نمک صورتی تا حدودی از نمک عادی کم‌تر باشد.

از سوی دیگر چون دانه‌های کریستالی نمک هیمالیا بزرگ‌تر از دانه‌های کریستالی نمک سفره (نمک عادی) می‌باشند، یک قاشق چایخوری نمک هیمالیا، نمک کم‌تری نسبت به یک قاشق پایخوری نمک ساده دارد.

اگرچه این باور وجود دارد که نمک هیمالیا می‌تواند سبب تنظیم قندخون، بهبود کیفیت خواب، کاهش علائم پیری، بهبود بیماری‌های تنفسی و تعادل PH بدن شود. اما تا کنون هیچ مطالعه‌ی علمی ادعاهای ذکر شده را ثابت نکرده است.

نمک هیمالیا چه معایبی دارد؟

چون نمک هیمالیا تصفیه نشده است، به علت احتمال وجود فلزات سنگین می‌تواند برای نوزادان، کودکان، زنان بارده و شیرده مضر باشد. از طرفی دیگر، مقدار ید موجود در نمک هیمالیا بسیار ناچیز است؛ که برای رفع نیاز روزانه بدن کافی نیست. ید مورد نیاز باید از طریق منابع غذایی دیگر، مثل غذاهای دریایی تامین شود.

 

نمک رژیمی؛ نمک بدون سدیم یا نمک پتاسیم دار

خواص نمک رژیمی یا نمک بدون سدیم

مصرف نمک رژیمی چه در بین افراد مبتلا به فشار خون چه افراد سالم، بسیار محبوب شده است. اگرچه نام این نمک تا حدودی گمراه کننده است و ممکن است فکر کنید با مصرف این نمک دیگر هیچ محدودیتی برای شما وجود ندارد!!! اما اینطور نیست.

تنها تفاوت نمک رژیمی با نمک عادی این است که بجای سدیم، پتاسیم دارد.

مصرف نمک رژیمی در چه افرادی توصیه می‌شود؟

مصرف این نوع نمک در بیماران مبتلا به:

توصیه می‌شود.

فراموش نکنید که مصرف نمک پتاسیم باید تحت نظر متخصص تغذیه و پزشک باشد؛ زیرا مصرف زیاد این نمک در افراد مبتلا به فشار خون یا سالم می‌تواند سبب تغییر ذائقه و عادت به طعم شوری شود که مشکلات زیادی را ایجاد می‌کند. همچنین در افرادی که داروهای خاصی مصرف می‌کنند، لازم است مقدار مصرف این نمک تنظیم شود.

مصرف نمک رژیمی در چه افرادی توصیه نمی‌شود؟

  • بیماران مبتلا به نارسایی کلیه؛

 سدیم و پتاسیم هر دو از طریق کلیه دفع می‌شوند و در این افراد مصرف هر دو باید محدود شوند.

  • افراد سالم؛

بدن یک فرد سالم روزانه به 2300 میلی گرم سدیم نیاز دارد که با مصرف نمک سفره می تواند آن را تامین کند، در حالیکه پتاسیم از طریق میوه‌ها و سبزیجات تامین می‌شود.

کمبود سدیم  در بدن می‌تواند عوارضی مثل افت فشار به همراه داشته باشد، از سوی دیگر عدم تعادل در مصرف سدیم و پتاسیم می تواند توزیع مایعات در بدن را دچار اختلال کند. 

برای اطلاعات بیشتر از مضرات و فواید نمک این مقاله را بخوانید.

 

نمک ید دار، نمک موجود در سفره‌ی اکثر ما

نکات مصرف نمک ید دار

همانطور که در ابتدا گفته شد، یُد (Iodine) یک ماده معدنی ضروری برای ساخت هورمون‌های غده‌ی تیروئید می‌باشد. در رژیم غذایی ما معمولاً مقدار کافی ید وجود ندارد؛ به همین دلیل برای جلوگیری از بیماری گواتر و مشکلات ناشی از کمبود ید، به ازای هر گرم نمک، 40 میکروگرم یُد به آن اضافه می‌شود.

اما ید به نور و رطوبت و حرارت بسیار حساس است. پس برای اینکه خیال‌تان از دریافت دوز کافی ید راحت باشد:

  • نمک را در مدت کم‌تر از یک سال مصرف کنید.
  • آن را دور از نور و رطوبت و در ظرف‌های در بسته پلاستیکی، چوبی، سفالی یا شیشه‌ای تیره نگهداری کنید.
  • بهتر است نمک در انتهای پخت اضافه شود؛ تا ید موجود در آن حفظ شود.

 

جمع بندی

نمک احتمالاً پرمصرف ترین ادویه در تمام دنیا است. بسیاری از افراد معتقدند که مصرف نمک برای بدن مضر است اما باید بدانید که بدن برای ادامه‌ی فعالیت به مقدار مناسب سدیم نیاز دارد.

اکثر ما در غذاهای خود از نمک‌های عادی استفاده می‌کنیم اما در دنیا انواع بسیار گسترده نمک وجود دارد که 4 نوع آن ازجمله نمک هیمالیا (نمک صورتی)، نمک دریا، نمک رژیمی و نمک ید دار در ایران هم وجود دارد.

اگرچه تفاوت‌هایی در بین انواع نمک از نظر ارزش غذایی وجود دارد اما نمک مصرفی نمک ید دار تصفیه شده به علت نداشتن فلزات سنگین و همچنین تامین ید مورد نیاز بدن، به عنوان یکی از بهترین نوع نمک‌ها معرفی شده است. علاوه بر نمکی که به غذا اضافه می‌کنید برخی از مواد غذایی مقدار زیادی نمک مخفی در خود دارند برای آشنایی با این مواد غذایی مقاله‌ی بعدی ما را از دست ندهید.